بررسی سندی مأثورات صوفیه

بررسی سندی مأثورات صوفیه

مروری بر اسناد شیعی احادیث کتاب فرهنگ مأثورات صوفیه

احمد مفید نژاد 

درآمد:

در باب تصوف و تشیع تاکنون حرفهای زیادی زده اند و کتابها و مقالات بسیاری نوشته اند. حدیقه الشیعه ای نوشته شد در اثبات تشیع و رد تصوف. این کتاب که به سبک و سیاق حوزویان نگاشته شده بود، به مقدس اردبیلی(ق10) منسوب شد که البته انتساب درستی نیست. حدود 50 سال پیش مصطفی کامل شیبی دو جلد «الصله بین التصوف و التشیع» نوشت و رابطه ی تاریخی این دو گروه را بررسی کرد. علی اکبر شهابی خواست این کتاب را ترجمه کند؛ ولی دید که بخشهایی از آن با عقایدش ناساز است و صلاح نیست ترجمه شود؛ لذا «همبستگی میان تصوف و تشیع» را پدید آورد که تقریبا ترجمة یک سوم از کتاب کامل شیبی بود. هاشم معروف الحسنی «تصوف و تشیع» را نگاشت و ... . نرم افزار «نقد صوفی» 8 کتاب مهم از ردیه های شیعیان بر تصوف را جمع کرده است.

جمع بندی مباحث دو گروه شاید این چند جمله باشد:

1- اغلب محققان این حوزه متعصبانه با موضوع برخورد می کنند. گروهی تعصب شیعی دارند و گروهی تعصب صوفیانه.

2- طرفداران تصوف می گویند: تصوف و تشیع خاستگاه مشترک دارد و تقریبا یکی است.

3- طرفداران تشیع می گویند: تصوف به کل باطل است و اگر هم شباهتی در کار است حاکی از حقیقتی نیست یا این که صوفیه از شیعه دزدیده اند.

4- راهکار هر دو گروه در اثبات ادعاهایشان یکسان است: الف) همة داشته های خود را مطرح نمی کنند؛ چون ذکر برخی موارد به نفع جریان رقیب است. ب) در جریان رقیب موارد شاذ و عجیب و رفتار سفهای قوم را می جویند و نقل می کنند.

ما برای تحقیقمان روش نویی را در نظر گرفتیم که در زیر مختصرا شرح می دهیم.

 پیش فرضهای تحقیق:

1- امامان شیعه علیهم السلام به لحاظ زمانی بر مشایخ صوفیه تقدم دارند.

2- مشایخ صوفیه خود معترف به فضل اهل بیت علیهم السلام هستند و آنان را سلف صالح خود می دانند.

3- به گواهی تاریخ، در ادوار مختلف عرفان جذابیتهای زیادی برای مردم داشته است.

فرضیة تحقیق:

1- جذابیت واقعی و ماندگار مربوط به حق است؛ به فرمودة قرآن کریم: إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً (اسراء: 81).

2- راز ماندگاری و جذابیت عرفان بهره های آن از حق است.

3- عرفان از فرهنگ شیعی بهره برده است.

روش تحقیق:

احادیث شیعه و مأثورات صوفیه مهمترین منابعی هستند که می توانند تشابه و تفاوت دو مکتب را نشان دهند. به عنوان مرجع اصلی تصوف کتاب «فرهنگ مأثورات متون عرفانی» اثر دکتر باقر صدری نیا را برگزیده ایم. این کتاب احادیث منسوب به پیامبر(ص) و اقوال مشایخ صوفیه را از 55 کتاب متصوفه استخراج کرده است. جمع مداخل کتاب حدود 6000 مأثور است. به عنوان مأخذ حدیث شیعه نیز سراغ نرم افزار جامع الاحادیث (3.5) رفته ایم. این نرم افزار شامل 411 عنوان از مصادر حدیثی شیعه است و علاوه بر امکان جستجوی پیشرفته، امکان یافتن متون و عبارات مشابه را نیز دارد.

روش کار ما چنین بوده است: هر مدخل کتاب فرهنگ مأثورات را در جامع الاحادیث جستجو کرده ایم. نتیجه یکی از حالات زیر بوده است:

1- پیدا نشده؛ اما مشابهش در متون حدیثی موجود بوده است. گاهی مشابهت آنقدر جدی است که گزینة تحریف حدیث مطرح می شود.

2- پیدا نشده؛ اما معارضش در متون حدیثی پیدا شده است. این تفاوتها و اختلافات دو مکتب را نشان می دهد.

3- پیدا شده و گوینده یکی بوده است. در این حالت صوفیه از احادیث پیامبر (ص) یا اهل بیت (ع) استفاده کرده اند و تأثیرپذیری تصوف از تشیع کاملا آشکار است.

4- پیدا شده؛ اما حدیث معصوم(ع) به نام یکی از مشایخ صوفیه عرضه شده است. این حالت تأثیرپذیری پنهان است؛ از سر تقیه یا سرقت علمی.

5- پیدا شده؛ اما فقط در متون متأخر تشیع. این حالت نشان دهندة تأثیرپذیری تشیع از تصوف است؛ به این معنی که مطلبی که در هیچ یک از مصادر 5 قرن نخست تشیع نیست، پس از رواج تصوف در متون شیعه راه پیدا کرده اند و حدیث معصوم(ع) پنداشته شده اند. از دیدگاه شیعیان، این بخش تحقیق می تواند نشانگر ورود تحریفات به دین باشد.

* ممکن است مدخلی در متون حدیثی شیعه نباشد؛ ولی در متون اهل سنت یافت شود. ولی از آنجا که سؤال این تحقیق بررسی کم و کیف پیوند تشیع و تصوف است، به متون حدیثی اهل سنت پرداخته نشده است.

سندیابی مأثورات صوفیه در مصادر حدیثی شیعه:

پس از این در هر نوبت بررسی چند مدخل از کتاب فرهنگ مأثورات  صوفیه عرضه خواهد شد؛ ان شاء الله تعالی.

Print
4716 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com