ترجمۀ منظوم خطبۀ فدک

ترجمۀ منظوم خطبۀ فدک

رضا بیات

مشخصات:

نام: بدانید مردم منم فاطمه (روایتی منظوم از داستان فتح خیبر، جریان فدک و ترجمۀ منظوم خطبۀ فدکیۀ حضرت زهرا علیها السلام)

شاعر: عیسی ثاقب بخشایش

تهیه و تنظیم: مؤسسۀ فرهنگی و هنری پیام فاطمه علیها السلام

ناشر: تهران، میسا

حجم: 120 صفحه

سال چاپ: 1393

شاعر:

عیسی ثاقب بخشایش (متولد 1354) شاعری آذری زبان است. مدرک کاردانی کتابداری و اطلاع رسانی دارد و در همین زمینه نیز فعالیت می‌کند. غیر از کتاب حاضر یک ترجمۀ منظوم دیگر نیز دارد: حدیث مهر در بلور شعر (گزارش گونه‌ای منظوم از ماجرای غدیر خم و خطبۀ غدیر).

معرفی کتاب:

ثاقب در مقدمۀ کتاب، پس از ذکر کلیاتی در حقانیت تشیع و تاریخ اهل بیت علیهم‌السلام، به پیشینۀ کتاب‌نویسی در زمینۀ فدک اشاره کرده و به استناد کتاب اسرار فدک، اثر محمدباقر انصاری، کتب مرتبط با فدک را 230 عنوان ذکر کرده است. البته خود نیز بر این آمار چیزی افزوده است؛ چنان که انصاری دو ترجمۀ مظوم خطبۀ فدک معرفی کرده و ثاقب، سه عنوان دیگر را نیز نام برده است. نام این پنج ترجمه چنین است:

1.       کریم کاظمی: خطبۀ حضرت فاطمه علیها‌السلام

2.       محمد افتخاری ساوجی: خطبۀ منظوم ملکۀ اسلام، فاطمه علیها‌السلام

3.       غلامرضا سازگار: نخل میثم، جلد 1، (از آغاز خطبه تا جواب ابوبکر)

4.       محمدعلی مردانی: دو دریای رحمت

5.       علی اکبر خوشدل تهرانی: ترجمۀ کلیات خطبه با برداشت آزاد

در ادامه ثاقب به اجرای شعر خود به شکل نقالی اشاره کرده است. گروه میثم این شعر را در نوروز 92 (فاطمیۀ 1434) در برج آزادی اجرا کرده است و این اجرا از سیمای ملی نیز پخش شده است.

ساختار کتاب:

کتاب «بدانید مردم منم فاطمه» از یک مقدمه و چهار بخش تشکیل شده است:

مقدمه: صص 9-14

داستان فتح خیبر: صص15-27. وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن

ماجرای فدک: صص28-33. وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن

خطبۀ حضرت زهرا علیها ‌السلام: صص 34-115. وزن خطبه: فعولن فعولن فعولن فعل.

پس از خطبه: صص116-119. وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن

نمونه شعر:

ثُمَّ قَالَتْ أَيُّهَا النَّاسُ اعْلَمُوا أَنِّي فَاطِمَةُ وَ أَبِي مُحَمَّدٌ ص أَقُولُ عَوْداً وَ بَدْواً وَ لَا أَقُولُ مَا أَقُولُ غَلَطاً وَ لَا أَفْعَلُ مَا أَفْعَلُ شَطَطا  (احتجاج طبرسی 1: 100)

1.       سپس آن بهین مفخر کائنات                               دوباره به مردم نمود التفات

2.       بفرمود بی وحشت و واهمه                                بدانید مردم، منم فاطمه

3.       منم آن که بابم محمد بود                                   بر او و بر آلش درود احد

4.       به حرفم الی انتها از نخست                                نگویم یکی مطلب نادرست

5.       برم من به انجام هر کار دست                             یقین آن نه لغو و نه بیهوده است

كُلَّما أَوْقَدُوا ناراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ أَوْ نَجَمَ قَرْنُ الشَّيْطَانِ أَوْ فَغَرَتْ فَاغِرَةٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَذَفَ أَخَاهُ فِي لَهَوَاتِهَا فَلَا يَنْكَفِئ‏ حَتَّى يَطَأَ جَنَاحَهَا بِأَخْمَصِهِ وَ يُخْمِدَ لَهَبَهَا بِسَيْفِه‏

6.       همانا که هرگاه از کینه‌ها                                    برافروختند آتش جنگ را

7.       به قدرت، خدای حقِ عیب‌پوش                           نمود آن شرار ستم را خموش

8.       و یا این که می‌گشت در هر زمان                          ز یک گوشه گر شاخ شیطان عیان

9.       و یا هر زمان شخصی از مشرکان                          به یاوه دمی می‌گشودی دهان

10.    علی را در آن لحظه خیر البشر                             می‌افکند در کام خوف و خطر

11.    علی هم ز هیچ عرصه در کوه و دشت                    نمی‌کرد سوی نبی بازگشت،

12.    مگر آن که می‌کرد آن مهرکیش                            بساط ستم را لگدمال خویش

13.    به شمشیر تیز آن یل پرخروش                            نمود آتش کفر و طغیان خموش

نقد:

ترجمۀ خطبه، تا آنجا که قواعد شعری اجازه داده است، دقیق و قابل قبول است؛ اما برافزوده‌های شاعر که برای تنظیم وزن و قافیه آمده است، گاهی تناسب چندانی با محتوای کلام ندارد؛ مثلا، در همین 13 بیتی که به عنوان نمونۀ شعر آورده‌ایم، در بیت 12، در هنگام بیان جنگاوری و شدت عمل امیرالمؤمنین علیه‌السلام در برابر کفار، صفت «مهرکیش» برای ایشان آمده است که بیانگر مهربانی و بی‌تناسب با جنگ است. دیگر این که در منظومه‌ای دینی، واژۀ «مهرکیش» کیش مهر و میترائیسم را هم به ذهن متبادر می‌کند که قطعا مورد نظر شاعر نیست و از این جهت می‌توان بر این واژه انگشت نهاد.

این کتاب، در نگاه مخاطب عام، مشکل موسیقایی ندارد؛ اما از دیدی عروضی می‌توان بیت 11 را به خاطر حذف «ع» در «عرصه» سقیم توصیف کرد. همچنین پاسداشت وزن، حشو‌های بسیاری را به ابیات 8 و 9 تحمیل کرده است. صورت‌های فعلی کهنی مثل «می‌گشودی» نیز صرفا برای پر کردن وزن به شعر راه یافته‌اند. ترکیب نامأنوس «الی انتها» و چینش نامتعارف بیت 4 نیز مثالی دیگر از همین نکته‌اند. به بیان ساده، شاعر وزن را به بهای اضطراب سبکی به دست آورده است.

Print
2951 Rate this article:
2/0

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com