شعشعۀ ذوالفقار در غزوات حیدر کرّار

شعشعۀ ذوالفقار در غزوات حیدر کرّار

شناسنامۀ کتاب:

نام کتاب: شعشعۀ ذوالفقار در غزوات حیدر کرّار

مؤلف: سید محمد شفیع عاملی قزوینی

تحقیق و تصحیح: ابراهیم عرب‌پور

ناشر: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی

 چاپ اول: 1395

تعداد صفحات: 832

 

معرفی مؤلف :

شیخ‌الاسلام سید محمدشفیع، فرزند سید بهاء‌الدین، فرزند سید محمدشفیع، فرزند سید بهاء‌الدین ‌محمد، فرزند سید کمال‌الدین حسین، فرزند سید علی(=عبد‌العالی)، فرزند سید حسین مجتهد کرکی، متخلص به «فکرت» در قزوین در خانواده‌ای روحانی دیده به جهان گشود. وی عالمی عامل، عارفی واصل، ادیبی کامل، شاعری ماهر و فاضلی کم‌نظیر بوده است. سید محمدشفیع بعد از پدرش میرزا بهاء‌الدین محمد به منصب جلیل شیخ‌الاسلامی قزوین نائل آمد. بعد از وی فرزندان و نوادگانش یکی پس از دیگری متصدی امر شیخ‌الاسلامی قزوین بوده‌اند. به همین جهت این دودمان به خاندانِ شیخ‌الاسلام‌های قزوین شهرت یافته است. (مقدمۀ مصحح، 11)

آثار مؤلف شامل: شعشعۀ ذوالفقار در غزوات حیدر کرّار، زلال‌العیون، مثنوی گهر‌بار، ساقی‌نامه، تاریخ عرفا و محافل‌المؤمنین است. (صدر حاج سیدجوادی، 1391، ج13، 159)

 

معرفی کتاب:

حماسه‌ای است دینی که از نظم و نثر به هم آمیخته تشکیل شده و در سال 1184ه.ق در ده شعشعه با موضوع جنگ‌های حضرت علی(ع) به رشتۀ تحریر درآمده است. شعشعۀ اُولی در غزوۀ بدر کبری و صغری، شعشعۀ ثانیه در غزوۀ احد، شعشعۀ ثالثه در غزوۀ خندق، شعشعۀ رابعه در غزوۀ خیبر، شعشعۀ خامسه در فتح مکه، شعشعۀ سادسه در غزوۀ حنین، شعشعۀ سابعه در غزوۀ ذات‌السلاسل، شعشعۀ ثامنه در جنگ جمل، شعشعۀ تاسعه در جنگ صفین و شعشعۀ عاشره در جنگ خوارج مارقین. پایان کتاب نیز با ذکر اسامی امام علی(ع) مدح ایشان و وصف «ذوالفقار» و «دُلدُل» شکل گرفته است. هر شعشعه با براعت استهلال آغاز می‌شود و در ادامه به وقایع تاریخی و شرح داستان می‌پردازد. ضمن اینکه در هر شعشعه ساقی‌نامه‌ای نیز آورده شده است.

«مؤلف  کتاب را به نام علی بن ابی‌طالب مزین کرده است. اما برخی از محققان معتقدند که کتاب را به نام پادشاه زمان خود کریم خان زند نوشته است. دلیل آنها بر این ادعا بیت‌هایی است که مؤلف  در دیباچۀ کتاب در مدح کریم خان زند آورده است؛ اما مؤلف  شادمان است که آثار خود را به نام اهل بیت طیبین نوشته و به هیچ سلطانی تقدیم نکرده و عنوان آنها را به مدح اهل دنیا نیالوده است» (مقدمه مصحح/ ص 20)

نویسنده در باب هدفش از تألیف کتاب این‌گونه می‌نویسد: «چون غرض اصلی از تحریر این وجیزه ذکر کرامات و معجزات آن فخر موجودات و سرور مکوّنات و شفیعان عرصۀ عرصات است، به همین اختصار نمود» (ص 8) و در جای دیگری از همین اثر این‌گونه بیان کرده: «و در این بین از ملهم غیبی و هاتف لاریبی ندایی به گوش جان رسید و صورت این مطلب در آینۀ خیال جلوه‌گر گردید که باید فقیر کتابی مشتمل بر غزوات و معجزات و صفات خجسته سمات حضرت امیر کلّ ‌امیر، المخصوص فی یوم الغدیر به رشته تحریر و سمط تقریر کشد» (ص 24)

نویسنده در شرح وقایع از کتاب‌های متعددی که در حوزۀ تاریخ و حدیث نگاشته شده‌اند، بهره برده است و همین نکته بر غنای کار او افزوده است.

 

نقد و تحلیل کتاب

این کتاب مجموعه‌ای از اطلاعات دینی و ادبی است؛ زیرا دارای نثری متکلف و مصنوع بوده و نویسنده از صنایع ادبی متعددی استفاده کرده است. واژگان و ترکیباتی که او به کار برده، گاهی از شدت تکلف و نا‌مأنوس بودن ملال‌‌آور می‌شود. متن کتاب به گونه‌ای است که خواننده باید با اصطلاحات و ترکیبات ادبی به خوبی آشنا باشد تا به درک و لذت از این متن برسد؛ اما در نهایت، موضوع کتاب و ساختار آن در نوع خود بدیع است؛ ضمن این که استفادۀ نویسنده از آیات و احادیث و اشعار عربی و فارسی و ضرب‌المثل‌ها بر ارزش کتاب افزوده است. مصحح کتاب نیز مقدمه‌ای مفصل بر آن نگاشته است که در درک بهتر کتاب به خواننده یاری می‌رساند.

 

نمونۀ متن:

شعشعۀ تاسعه: در جنگ حضرت امیر‌المؤمنین علیه‌السلام با معاویه و سایر قاسطین لعین موسومه به غزوۀ صفین.

واقفان اسرار الهی و دانایان حقایق اشیاء کماهی که در مرایای[1] انفاس قدسیۀ ایشان صُوَرِ حقایق مرئی و پیدا و بلکه از اضائت[2]‌بخشی ذهن وقّاد و طبع نقّاد آنها دقایق امور خفیه هویدا شده و همواره در غمرات[3] بحارِ معانیِ کلماتِ قرآنیه غایر[4] و در اوجاتِ سماواتِ کتبِ انفسیه طایر و در دوراتِ ورقاتِ آیاتِ بیناتِ آفاقیه سایرند... (ص 406)

اعاظم و اشراف و جمیع طبقات و اصناف کوفه قدم اخلاص توام به طریق استقبال آن شیر حضرت ذوالجلال نهاده، لوازم خضوع و مراسم خشوع به عمل آورده بعد از اکتحال[5] دیده به تراب توتیا‌آسا استدعا نمودند که قصر امارت محطِّ[6] حال و مهبط[7] آن نور ایزد متعال گردد...(ص 415)

 

لینک‌های مرتبط:

مدخل ویکی نور: حسینی عاملی قزوینی، محمد شفیع

وبسایت: پایگاه اطلاع رسانی آستان قدس رضوی

وبسایت: بساتین

وبسایت: در نجف

وبسایت: کتابخانۀ تخصصی تاریخ ایران و اسلام

 

منابع:

حسینی عاملی قزوینی، سید محمد شفیع. (1394). شعشعۀ ذوالفقار در غزوات حیدر کرّار، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.

 صدر حاج سیدجوادی، احمد؛ کامران فانی و بهاءالدین خرمشاهی(1391) دایرة‌المعارف تشیع، ج13، تهران: حکمت.



[1]  جمع مرآت: آینه

[2]  روشن شدن

[3]  جمع غمره

[4]  غور کننده

[5]  سرمه کشیدن

[6]  منزل و موضع

[7]  جای فرود آمدن.


Print
3861 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


چارت سازمانی
نشانی:تهران, خیابان بهارستان , خیابان صفی علی شاه , کوچه درویش , پلاک 6 تلفن: 02177687441
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 09399990190

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com